خلاصه‌ی بحث گذشته
تتمه‌ی اشکال محقق خوئی بر محقق نائینی
انکار اراده‌ی تشریعی
اشکال بر جواب محقق خوئی
جواب از اشکال محقق نائینی
مقتضای اصل لفظی
فرمایش شیخ انصاری در تمسّک به اطلاق
اشکال محقق نائینی بر شیخ انصاری
پاورقی
منابع

خلاصه‌ی بحث گذشته
امکان ثبوتی تعلّق تکلیف به «مجموع من حیث المجموع» و نسبت آن با واجبات اجتماعی
شواهد قرآنی بر تکلیف جمعی: «قوم» و «أمّة» به‌عنوان موضوع
نقد مبنای آیت‌الله بروجردی در نفیِ مکلَّف بودن مجموع
تفکیک دو تقسیم: فردی/اجتماعی و عینی/کفایی
مقام اثبات در واجب کفایی: نظریهٔ «مجموع المکلَّفین من حیث المجموع»
تقریر کلام آیت‌الله خویی
تحلیل کلام مرحوم آیت‌الله فاضل لنکرانی
احتمال اول: مجموع یعنی جمیع
احتمال دوم: مجموع، همان ظرفِ فاعل؛ عدم خروج از دایرهٔ مجموع
احتمال سوم: لزومِ صدور فعل واحد از همهٔ مکلّفین
جمع‌بندی در مقام اثبات
پاورقی
منابع

خلاصۀ بحث گذشته
تفاوت طلب و اراده در رابطه با اراده تشریعی
بررسی اراده تکوینی و تشریعی در باب ایمان و کفر
نظریه محقق خراسانی
اراده تکوینی و نقش واسطه‌ها در تحقق افعال اختیاری
اشکالی دیگر: مسئله اراده، اختیار و مؤاخذه الهی
پاسخ محقق خراسانی: مسئله‌ی شقاوت و سعادت ذاتی
جبری بودن سخنان آخوند و عجز از درک مسئله
مسئله تجری، اختیار و جبر در نظام فکری آخوند خراسانی
پاسخ اول: اختیار و تأمل در مقدمات اراده
پاسخ دوم: تجری، موجب بُعد از مولا و استحقاق عقوبت است
پاورقی
منابع

خلاصه‌ی بحث گذشته
قول شیخ انصاری در اثبات توصّلیت از طریق اصل لفظی
نقد مرحوم آخوند بر مرحوم شیخ
نقد محقق نائینی بر مرحوم شیخ
اشکال بر محقق نائینی
رابطه‌ی اطلاق و تقیید از منظر محقق نائینی
پاورقی
منابع