خلاصه‌ی بحث گذشته
بنیان فلسفی ـ اصولیِ محقق اصفهانی در باب وجوب کفایی
تحلیل حقیقتِ بعث و اراده تشریعیّه
حصر احتمالات در تعیین مکلَّفِ واجب کفایی
احتمال اوّل: الواحد المعیّن
أمّا الواحدُ المعیَّن: فمفروضُ العدم هنا.
احتمال دوم: الواحد المردَّد (أحد الأفراد)
احتمال سوم: «صرفُ الوجود» به‌عنوانِ مکلَّفِ واجب کفایی
تفکیکِ «صرف الوجود» فلسفی و اصولی
معنای اصولیِ اوّل: صرف الوجود به‌معنای «ناقض العدم المطلق و العدم الكلّي»
تطبیقِ «صرف الوجود» بر «أوّلُ مَن قام بالفعل»
معنای دوم: صرف الوجود به‌معنای «وجودِ مبهم و مُهمَل از حیث خصوصیات»
معنای سوم: صرف الوجود به‌معنای «لابشرط قسمی»
احتمال چهارم: «المجموع من حیث المجموع»
تفکیک میان مجموع افعال و مجموع اشخاص
تحلیل مثال «رفع الحجر» و فرق آن با واجب کفایی
عدمِ سازگاریِ «امر به مجموع اشخاص» با حقیقتِ واجب کفایی
پاورقی
منابع

خلاصه‌ی بحث گذشته
نقد محقق اصفهانی بر استثناء «بعث» در کلام محقق خراسانی
مناقشه محقق اصفهانی: عدم اختصاص مشکل به «غایت بعث»
تعمیم تحلیل به اراده تکوینی و تشریعی و ربط آن با شوق
ارزیابی برهان «عرضی‌بودنِ حکم» و پاسخ‌های سه‌گانه از منظر محقق اصفهانی
تقریر برهان مبتنی بر عرضی‌بودنِ حکم
پاسخ‌های سه‌گانه به برهان عرضیت حکم
پاسخ شیخ انصاری: اختصاص قاعده به اعراض متأصّله تکوینیه
پاسخ نقضیِ آخوند: تمسّک به علم اجمالی
پاسخ نائینی: تفصیل میان اراده تکوینی و اراده تشریعی
جمع‌بندی موضع محقق اصفهانی
جمع‌بندی مبنای نهایی محقق اصفهانی در امتناع مطلق «فرد مردّد»
مبنای نهایی: امتناع تعلّق هر صفتی به فرد مردّد
تمایز مبنای اصفهانی از استدلالِ مبتنی بر عرضی‌بودن حکم
آثار فقهی و اصولی امتناعِ مطلقِ فرد مردّد
تفکیک میان «جامع معیّن» و «فرد مردّد»
شمول مبنا نسبت به علم، اراده و بعث
وجه نخست: استناد به کلام شیخ اعظم در «بیع صاعٍ من صُبرة» و مبنای خفیف‌المؤونة بودن اعتبار
وجه دوم: استثناء بعث از صفات اعتباریِ قابل تعلّق به فرد مردّد در کلام آخوند خراسانی
تقریر منتقى الأصول از دو برهان محقق اصفهانی بر امتناع «فرد مردّد»
وجه سوم منتقى: نیاز عرض به محلّ و عدم واقعیتِ فرد مردّد
نقدی بر تقریر مرحوم روحانی از دلیل اول محقق اصفهانی
وجه چهارم منتقى: قوام صفات تعلّقیه به متعلَّق و لزوم انقلاب میان معیّن و مردّد
نقدی بر تقریر مرحوم روحانی از دلیل دوم محقق اصفهانی
پاورقی
منابع

خلاصۀ بحث گذشته
تفاوت طلب و اراده در رابطه با اراده تشریعی
بررسی اراده تکوینی و تشریعی در باب ایمان و کفر
نظریه محقق خراسانی
اراده تکوینی و نقش واسطه‌ها در تحقق افعال اختیاری
اشکالی دیگر: مسئله اراده، اختیار و مؤاخذه الهی
پاسخ محقق خراسانی: مسئله‌ی شقاوت و سعادت ذاتی
جبری بودن سخنان آخوند و عجز از درک مسئله
مسئله تجری، اختیار و جبر در نظام فکری آخوند خراسانی
پاسخ اول: اختیار و تأمل در مقدمات اراده
پاسخ دوم: تجری، موجب بُعد از مولا و استحقاق عقوبت است
پاورقی
منابع

خلاصۀ بحث گذشته
نقد تقسیم اراده به تکوینی و تشریعی
امتناع تعلق اراده به فعل غیر
حقیقت اراده: صدور فعل از مرید با اختیار
نقد و تحلیل اراده تشریعی و حقیقت اوامر الهی
۱. حقیقت اوامر الهی: انشاء یا اخبار؟
۲. نقش قالب انشائیات در درک ملاکات احکام
۳. بررسی حدیث «إن لله إرادتین و مشیّتین»
نتیجه‌گیری
نقد فرض اراده تشریعی و تمایز آن از اراده تکوینی
1. نقد نظریه اشتراک لفظی در اراده
۲. اراده، حقیقتی منفک‌ناپذیر از مراد
۳. تناقض در نام‌گذاری اراده تشریعی
نتیجه‌گیری
نقد تقسیم اراده و تحلیل اراده در اوامر الهی
نقد نظریه اراده الهی بر افعال مکلفین
تحلیل دقیق حقیقت احکام شرعی
نقد اراده تشریعی در دیدگاه مشهور
نقد مفهوم "بعث بداعی الانبعاث"
نتیجه‌گیری نهایی
پاورقی
منابع