بحث سوم: اسم زمان
پاسخ نخست: مرحوم آخوند
بررسی پاسخ نخست
رفع تناقض میان کلمات مرحوم آخوند
پاسخ دوم: مرحوم نائینی
بررسی پاسخ دوم

خلاصۀ بحث گذشته
استحاله تعلق اراده انسان به فعل غیر
انحصار حقیقت اراده در اراده تکوینی
حقیقت اراده تشریعی
نقد تقسیم اراده به تکوینی و تشریعی
جایگاه اوامر و نواهی شرعی
نقد دیدگاه مقاصدی‌ها درباره احکام شرعی
تفاوت میان تعمیم قیاس‌گونه و اصول اجتهادی در فقه
تحلیل حقیقت اراده تشریعی و جایگاه آن در احکام شرعی
ارتباط اوامر و نواهی با اخبار از ملاکات احکام
نتیجه‌گیری
اراده در مقام ذات و اراده در مقام فعل
غایت اوامر الهی و جایگاه ملاکات در تکالیف شرعی
پاورقی
منابع

خلاصه‌ی بحث گذشته
دو فارق دیگر میان قصد امر و سایر دواعی
خلاصه‌ی نظریه‌ی صحیح در قصد امر و سایر دواعی
نقد محقق خوئی بر محقق نائینی در اخذ قصد جامع
اشکال بر محقق خوئی
پاورقی
منابع

خلاصه‌ی بحث گذشته
احتمال «مجموعِ مکلَّفین من حیث المجموع» به‌عنوانِ مکلَّف در واجب کفایی
نقد عرفیِ نظریهٔ «مکلَّفِ مرکّب» و مثالِ رفع الحجر
تفکیک میان متعلَّق مرکّب و مکلَّف مرکّب
بررسی مثال رفع الحجر
موضع محقق اصفهانی: امتناع تعلّق حکم به مجموعِ اشخاص
نقد مبنای محقق اصفهانی در پرتو حقیقتِ حکم و خطابات قانونیه
امكان تعلّق حكم به «مجموع من حیث المجموع» در فقه اجتماعی
ارزیابی نهاییِ احتمال «مجموع المكلّفین» در واجب کفایی و موضع شهید صدر
پاورقی
منابع