همان‌طور که درباره ماه مبارک رمضان روایاتی وارد شده است که بدبخت آن کسی است که ماه رمضان بگذرد و خدا او را نبخشد، همانطور در مورد شب نیمه شعبان نیز، شبيه به آن تعابیر وارد شده است که ای رسول خدا! آن کسی که امشب از درگاه خدا محروم شد، بدبخت و بيچاره است.

سیره‌ی پیامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) و اهل بیت(عليهم السلام) در شب نیمه شعبان؛

از مجموع مطالب پیش گفته روشن شد که مومنان و مسلمانان نباید شب مبارک نیمه شعبان را به غفلت بگذرانند، بلکه باید به احیا و دعا مشغول باشند، همچنانکه سیره‌ی پیامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) و اهل بیت مکرمشان(عليهم السلام) چنین بود.

دعای پیامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) در شب نیمه‌ی شعبان؛

طبق نقل روایات، دعايی که پيغمبر اکرم(صلي الله عليه وآله) در این شب با خود زمزمه می‌کردند، از این قرار است:

«اللهُمَّ اقْسِمْ لَنَا مِنْ خَشْیَتِکَ مَا یَحُولُ بَیْنَنَا وَ بَیْنَ مَعْصِیَتِکَ وَ مِنْ طَاعَتِکَ مَا تُبَلِّغُنَا بِهِ رِضْوَانَکَ وَ مِنَ الْیَقِینِ مَا یَهُونُ عَلَیْنَا بِهِ مُصِیبَاتُ الدُّنْیَا. و أَمْتِعْنَا بِأَسْمَاعِنَا وَ أَبْصَارِنَا وَ قُوَّتِنَا مَا أَحْیَیْتَنَا وَ اجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنَّا وَ اجْعَلْ ثَارَنَا عَلَى مَنْ ظَلَمَنَا وَ انْصُرْنَا عَلَى مَنْ عَادَانَا وَ لَا تَجْعَلْ مُصِیبَتَنَا فِی دِینِنَا وَ لَا تَجْعَلِ الدُّنْیَا أَکْبَرَ هَمِّنَا وَ لَا مَبْلَغَ عِلْمِنَا وَ لَا تُسَلِّطْ عَلَیْنَا مَنْ لَا یَرْحَمُنَا بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ»^[1].

خدايا بهره‌ی ما كن از ترس خود بدان اندازه كه ميان ما و نافرمانيت حائل شود و از اطاعت خويش بدان مقدار كه ما را به خشنودى و رضوان تو برساند و از يقين بدان حد كه به وسيله آن ناگواري‌هاى دنيا بر ما آسان گردد. [خدايا] ما را

1. ر. ک. به: مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی(رحمه الله)، ج2، ص568.

به گوشهايمان و ديده‌هایمان و نيرويمان تا زنده‌ايم بهره‌مند ساز و آن را وارث ما گردان و خون ما را به گردن كسى انداز كه بر ما ستم كرده و يارى ده ما را بر كسى كه با ما دشمنى كند و مصيبت ما را در دينمان قرار مده و دنيا را بزرگترين اندوه ما قرار مده و نيز [دنیا را] آخرين حد دانش ما قرار مده و مسلط مكن بر ما كسى را كه بر ما رحم نكند به رحمتت اى مهربانترين مهربانان.

آری يکي از دعاهاي امشب پيامبر اسلام(صلي الله عليه وآله) اين بوده است که خدايا چيزی که امشب آمده‌ام از تو بخواهم اين است که خشيت را در دلم قرار دهی، ترس از خودت را در دل من قرار دهی که بين من و گناهان تو مانع بشود.

حال سؤال این است که چرا برخی از مسلمانان زمانی که با معصيت مواجه می‌شوند، ياد خدا نيستند؟ به عبارت دیگر، چرا برخی از افراد خداي نا کرده وقتی مواجه با معصيت می‌شوند، از ارتکاب معصيت نمي‌ترسند؟ پاسخ این است که خداوند متعال اين خشيت را هنوز به بسیاری از افراد اعطا نکرده است از این رو آن را باید از خدا درخواست نمود. مطابق این تحلیل آن انسانی که موقع مواجهه با معصيت دلش بلرزد و اشکش جاری شود و سرش را پايين بياندازد و شرمسار شود و بر سر خود بزند، بايد بداند که اين خشیت و خوف از خدا، لطفی است که خدای منان به او عطا کرده است و اساسا از این روست که پيغمبر اکرم(صلي الله عليه وآله) می‌فرمايد: خدايا اين خشيت را در این شب، به مسلمانان عطا کن تا وقتی با معصيت و نافرمانی تو مواجه می‌شوند، خوف و خشیت تو بين آن‌ها و معصيت مانع شود و نگذارد تا وارد معصيت الهی شوند.

پیامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) در ادامه‌ چند دعای پر مغز دیگر انشاء می‌فرمایند که عبارتند از: خدايا من در این شب از ذات پاک و مقدس تو یک «طاعت مخصوصی» را مسالت می‌نمایم. نه این‌که فقط از تو انجام چند رکعت نماز و روزه را به عنوان طاعت تو در قيامت بخواهم، بلکه من يک اطاعت مخصوصی را می‌خواهم که هر لحظه، رضايت تو نسبت به من بيشتر شود. من می‌خواهم به مقام رضای تو نائل شوم. خدايا به مسلمانان و

مومنان يقينی عطا کن که به واسطه آن، همه‌ی مصيبت‌های دنيا برای آنان آسان شود. زیرا مقام يقين به آسانی نصيب کسی نخواهد شد و بسیاری از انسان‌ها از اين مقام بی‌بهره‌اند. اما با این وجود کسب مقام یقین توسط مسلمانان و مومنان جزو دعاهای و درخواست‌های پيامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) در چنين شبی بوده است. خدایا رويت را از ما برمگردان؛ زیرا نظر و عنايت خدا و يک گوشه‌ای از عنايت ذات باریتعالی برای روشن کردن همه‌ی عالم کافی است. بله این دعا از دعاهای اوليای خداست که هميشه می‌گويند خدايا وجهت را به طرف ما قرار بده و از ما روی بر مگردان.

دعای اهل بیت(عليهم السلام) در شب نیمه‌ی شعبان؛

طبق نقل برخی دیگر از روایات، نمازهايی در این شب وارد شده است که ابو يحيى صنعانى و سى نفر دیگر از راویانی ‏كه مورد اطمينان و اعتمادند، یکی از آنها را از امام باقر(عليه السلام) و امام صادق(عليه السلام) نقل کرده‌اند كه هرگاه شب‏ نيمه‌ی شعبان فرا رسيد باید چهار ركعت نماز به جای آورده شود، به اين ترتيب كه در هر ركعت سوره‌ی حمد و پس از آن صد مرتبه‏ سوره‌ی توحيد خوانده شود و پس از فراغت از نماز، امامین صادقین(عليهما السلام) این را دعا زمزمه می‌کردند:

«اللهُمَّ إِنِّي إِلَيْكَ فَقِيرٌ وَ مِنْ عَذَابِكَ خَائِفٌ مُسْتَجِيرٌ اللهُمَّ لاَ تُبَدِّلْ اسْمِي وَ لاَ تُغَيِّرْ جِسْمِي وَ لاَ تَجْهَدْ بَلاَئِي وَ لاَ تُشْمِتْ بِي أَعْدَائِي‏ أَعُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ عِقَابِكَ وَ أَعُوذُ بِرَحْمَتِكَ مِنْ عَذَابِكَ وَ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ‏ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْكَ جَلَّ ثَنَاؤُكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ وَ فَوْقَ مَا يَقُولُ الْقَائِلُونَ‏»

بار خدايا من به تو محتاجم و از عذابت ترسان و پناهنده‏ام بار خدايا عوض مكن نامم را و دگرگون مساز تنم را و سخت مكن بلايم را و شاد مكن به من دشمنم را و پناه مى‏برم به عفوت از عقابت و پناه مى‏برم به رحمتت از عذابت و پناه مى‏برم به رضاى تو از خشمت و پناه مى‏برم به تو از تو والا است ستايشت

تو همچنانى كه خود را ستودى و برتر از آنچه گويند گويندگان.

حال طبق نقل مرحوم سيد بن طاووس(رحمه الله) در کتاب «اقبال الاعمال»، سی راوی از پيامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) نقل کردند که اگر کسي موفّق به خواندن نماز شب نیمه‌ی شعبان شود، خداوند متعال هفتاد نظر به او می‌کند.

نگارنده معتقد است که اصلاً نمی‌توان عظمت این مطلب را فهمید که چه سری در این نماز وجود دارد که اگر کسی موفّق به انجام آن در شب نیمه شعبان ‌شود، خدا هفتاد بار به او نظر می‌کند که در هر نظر، خداوند هفتاد حاجت انسان را برآورده می‌کند که کوچک‌ترين آن‌ها بخشش و غفران الهی است. به این روایت توجه فرمایید.

«مَنْ صَلَّى هَذِهِ الصَّلَاةَ فِي هَذِهِ الليْلَةِ نَظَرَ اللهُ إِلَيْهِ سَبْعِينَ نَظْرَةً وَ قَضَى لَهُ بِكُلِّ نَظْرَةٍ سَبْعِينَ حَاجَةً أَدْنَاهَا الْمَغْفِرَةُ»^[1]

کسی که این نمار را در این شب بخواند، خداوند متعال هفتاد نظر به او می‌کند در هر نظر، هفتاد حاجت او را برآورده می‌کند، اقلّ حاجات او بخشش گناهان است.

خوشا به حال تمام شب زنده داران شب نیمه شعبان و به خصوص خوشا به حال کسانی که در یک نقطه‌ از این کره‌ی خاکی که کسی از آن‌ها خبر ندارد، مشغول احيای این شب هستند و به انجام اعمال این شب موفّقـند و فقر خود را نسبت به خدا زمزمه می‌کنند که خدايا من به تو محتاجم و از عذابت ترسان و پناهنده‏ام. اساساً بهترين دعای طواف حاجیان خانه خدا نیز همین دعاست که خدايا من به تو پناه آورده‌ام. خدايا مبادا اسم مرا عوض کنی، مبادا اسم مرا از گروه صالحين برداری و در گروه فاسقين قرار دهی؛ مبادا اسم مرا از مسلمانی برداری و در زمره کافرين قرار دهی؛ مبادا اسم مرا از متّقين برداری و در غير متّقين قرار دهی. خدايا وقتی عقاب تو را می‌بينم، پناه به عفو تو می‌برم؛ خدايا از خویش به تو پناه می‌برم.

1. ر. ک. به: اقبال الاعمال، سید بن طاووس(رحمه الله)، ج3، ص320.

همانطور که روشن است در اين دعاها، معارف زیادی از جمله اذعان به وحدانیت خدا، معاد نبوت امامت و تمام فضائل و ارزشهای الهی وجود دارد. معارفی که قلم از وصفشان قاصر است و سخن از بیانشان عاجز.

در تایید این مطلب، می‌توان به دعای حضرت امام صادق(عليه السلام) درباره‌ی شب نيمه شعبان که جناب اسماعيل بن فضل هاشمى ناقل آن هستند استناد نمود. این دعا که حاوی مضامین عالی توحیدی و مطالب ارزشمندی از چگونگی ارتباط مخلوق با خالق بی‌همتاست، به قرار زیر است:

«اَللّهُمَّ اَنْتَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ الْعَلِىُّ الْعَظيمُ الْخالِقُ الرّازِقُ الْمُحْيِى الْمُميتُ الْبَدىَّءُ الْبَديعُ لَكَ الْجَلالُ وَ لَكَ الْفَضْلُ وَ لَكَ الْحَمْدُ وَ لَكَ الْمَنُّ وَ لَكَ الْجُودُ وَ لَكَ الْكَرَمُ وَ لَكَ الاْمْرُ وَ لَكَ الْمَجْدُ وَ لَكَ الْشُّكْرُ وَحْدَكَ لاشَريكَ لَكَ يا واحِدُ يا اَحَدُ يا صَمَدُ يا مَنْ لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً اَحَدٌ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَاْغفِرْ لى وَارْحَمْنى وَاكْفِنى ما اَهَمَّنى وَاقْضِ دَيْنى وَ وَسِّعْ عَلَىَّ فى رِزْقى فَاِنَّكَ فى هذِهِ الليْلَةِ كُلَّ اَمْرٍ حَكيمٍ تَفْرُقُ وَ مَنْ تَشاَّءُ مِنْ خَلْقِكَ تَرْزُقُ فَارْزُقْنى وَ اَنْتَ خَيْرُ الرّازِقينَ فَاِنَّكَ قُلْتَ وَ اَنْتَ خَيْرُ الْقاَّئِلينَ النّاطِقينَ وَاسْئَلوُا اللّهَ مِنْ فَضْلِهِ فَمِنْ فَضْلِكَ اَسْئَلُ وَ اِيّاكَ قَصَدْتُ وَابْنِ نَبِيِّكَ اعْتَمَدْتُ وَ لَكَ رَجَوْتُ فَارْحَمْنى يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ».^[1]

خدايا تويى زنده‌ی پاينده، والاى بزرگ آفريننده و روزى دهنده زنده كننده و ميراننده آغاز كننده و پديد آورنده، بزرگى براى توست و فضيلت و ستايش از آن توست و نعمت و جود از آن توست و بزرگوارى خاص توست و فرمان و شوكت از توست و سپاسگزارى خاص توست كه يگانه‌اى و شريكى برايت

1. ر. ک. به: مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی(رحمه الله)، ج2، ص844.

نيست؛ اى يگانه، ‌اى يكتا، اى بى‌نياز، اى كه فرزندى ندارد و فرزند كسى نباشد و هيچ كس برايش همتايى نيست. بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا بيامرز و به من رحم كن و كفايت كن از من آنچه فكر مرا به خود مشغول كرده و قرضم را ادا كن و در روزيم گشايش ده؛ زيرا كه تو در اين شب هر كار محكمى را از هم جدا كنى و هر يك از مخلوقات خود را بخواهى روزى دهى، پس روزيم ده كه تو بهترين روزى دهندگانى، زيرا تو خود گفتى و تو بهترين گويندگان و ناطقان هستى كه فرمودى «از خدا بخواهيد از فضل او»، پس من از فضل تو مى‌خواهم و تو را قصد كردم و به فرزند پيامبرت اعتماد كردم و به تو اميدوارم پس به من رحم كن اى مهربانترين مهربانان.

سخن پایانی؛

از مجموع مطالب بالا روشن شد که شب نیمه‌ی شعبان با قطع نظر از ولادت پر برکت حضرت صاحب الامر(عجل الله تعالي فرجه الشريف)،‌ خود واجد ارزش بسیار بالا و والایی است و البته اين ولادت با سعادت، فضيلت آن را هزاران برابر بيشتر کرده است. بنابراین کسانی که موفّق به شب زنده‌داری و احيا در این شب عزیز می‌شوند باید توجه داشته باشند که توفيق بزرگی را خداوند متعال نصيبشان کرده است. زیرا بسياری از بندگان خدا و حتی بسیاری از مسلمانان در غفلت و چه بسا غفلت تام به سر می‌برند، امّا خدا عنايت می‌کند و بندگان خاصی را متوجّه به این شب عزیز نموده و آن‌ها را به شب زنده‌داری، قيام و قعود، رکوع، سجود، دعا، تسبیح، تهلیل، تکبیر و تحمید و... مصمّم می‌کند.

پس همه‌ی بايد از خداوند قادر متعال مسئلت نمایند که همه‌ی مسلمانان را جزء ‌عباد صالحی که شب زنده دار نیمه شعبانند قرار بده؛ همه‌ی منتظران را در زمره‌ی ياران حجّتت قرار بده؛ همه‌ی شیعیان را در زمره‌ی صالحين قرار بده‌ و دعایشان را مستجاب فرما.

خدایا در شب نیمه شعبان به بهترين نحو به مسلمانان و همه‌ي مؤمنان توفيق احيا و شب زنده‌داری، توفيق سجده و مناجات و راز و نياز با خودت را عنايت بفرما. خدایا بهترين رحمت‌ها و عناياتت را نصيب همه‌ی مسلمانان بفرما.

برحمتک یا ارحم الراحمین

گفتار نهم

مهدویت و آینده جهان در پرتو قرآن

سخنرانی در کنگره‌ی امام مهدی(عجل الله تعالي فرجه الشريف) و آینده‌ی جهان، در دانشگاه کوفه عراق

آنچه در گفتار نهم مطالعه خواهید کرد:

1. بررسی دلالی آیه چهل و یکم سوره حج دال بر موضوع مهدویت؛ بررسی سه موضوع درباره مفردات آیه؛ بررسی هفت احتمال درباره «الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ» از منظر مفسّرين أهل‌ سنّت؛

2. توضیح نظرات مفسرین اهل سنت در احتمال اول و بررسی آنها. الف. توضیح نظریه فخر رازی؛ مناقشه بر نظریه فخر رازی؛ ب. تبیین نظریه اسماعیل بن کثیر؛ ج: تبیین نظریه آلوسی؛ اشکالات نظریه آلوسی؛

3.تبیین نظریه صحیح درباره آیه، ضمن چهار نکته؛ بررسی چند روایت درباره آیه 41 از سوره حج؛ تبیین دو نکته مهم درباره حجیت روایات؛

4.بررسی نظریه علامه طباطبایی(رحمه الله) درباره آیه شریفه؛ تبیین دلائل ایشان در رد نظریه اهل سنت در «الذین ان مکناهم»؛

5.بررسی چند اشکال بر نظریه علامه طباطبایی؛

6.تبیین دو نکته پایانی.