بر این اساس، کسانی که امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) را نمی‌شناسند اگر چه به ظاهر مسلمان باشند، چنانچه در این حال بمیرند در حال جاهلیت از دنیا رفته اند. هم‌چنان‌که پیامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) فرموده‌اند:

«مَنْ‏ مَاتَ‏ وَ لَمْ‏ يَعْرِفْ‏ إِمَامَ‏ زَمَانِهِ‏ مَاتَ‏ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً»^[1]

هر کس بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مردن جاهلیت از دنیا رفته است.

ب. شرائط گرایشی؛

دومین شرط انتظار واقعی، به حوزه‌ی گرایش انسانی و امیال عاطفی باز می‌گردد، که برخی از آن‌ها عبارتند از:

یک. «محبت به امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)»؛

چرا که بدیهی است تا زمانی که محبت به امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در وجود انسان شکل نگرفته و شعله ور نشده باشد، او نمی‌تواند به وظایف منتظر واقعی عمل نماید.

بله محبت به امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) وظیفه‌ای است که پیامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) به دستور خدا از ما خواسته است. آن‌جا که در قرآن کریم می‌فرماید:

(قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی)^[2]

بگو ای پیامبر که من از شما بر این رسالتم، هیچ مزدی جز مودّت با نزدیکانم نمی‌طلبم.

دو. ایجاد سنخیت با امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)؛

منتظران واقعی کسانی هستند که وضعیت روحی و عاطفی خود را به گونه‌ای سامان می‌دهند که با حضرت بقیة الله الاعظم(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بیشترین سنخیت را داشته باشند. زیرا بدیهی است انتظار، ملازم با سنخیت داشتن با منتظر است.

1. ر. ک. به: بحارالانوار، علامه مجلسی(رحمه الله)، ج32، ص331.

2. ر. ک. به: سوره‌ مبارکه‌ شوری، آیه شریفه‌23.

البته پر واضح است که ایجاد سنخیت با امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از طریق تقویت ایمان، تثبیت تقوا، تحکیم فضایل اخلاقی و توسعه‌ی درجات معنوی حاصل می‌شود. زیرا فقط در صورتی که امیال انسان، مطابق میل امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) باشد، آتش محبت آن امام فرزانه در دل منتظر زبانه خواهد کشید و دوری‌اش را بر او سخت و ناگوار خواهد ساخت.

بنابراین بدیهی است، به همان میزان که سنخیت منتظِر با منتظَر بیشتر باشد، محبت منتظَر در دل منتظِر بیشتر خواهد شد و به همین میزان محبت منتظَر نیز به منتظِر افزون‌تر خواهد گشت.

سه. دعا برای سلامتی و ظهور حضرت مهدی(عجل الله تعالي فرجه الشريف)؛

منتظر واقعی کسی است که هر لحظه، برای سلامتی محبوبش دعا می‌کند و از خداوند درخواست می‌کند که هر چه زودتر او را برساند.

بنابراین دعای فراوان برای فرج حضرت مهدی(عجل الله تعالي فرجه الشريف)، از نشانه‌های روشن انتظار واقعی است و البته چنین وظیفه‌ای مورد توصیه آن حضرت نیز می‌باشد چه این‌که آن وجود نازنین خود در کلامی گهر بار فرموده‌اند:

«أَكْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِيلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِكَ فَرَجُكُم‏»^[1]

در تعجيل فرج زياد دعا كنيد كه تعجيل فرج، گشايش كار خود شما است.

آری، منتظر واقعی کسي است که در انتظار رسيدن زمان ظهور حضرت مهدی(عجل الله تعالي فرجه الشريف) باشد که «خیر اهل الارض»^[2] است و براي آن حضرت(عجل الله تعالي فرجه الشريف) دعا مي‌کند؛ چه این‌که امام باقر(عليه السلام) در درباره اعمال شب نیمه‌ی شعبان فرمودند:

«فَاجْتَهِدُوا فِی الدُّعَاءِ وَ الثَّنَاءِ عَلَى اللهِ (عزّ و جلّ)»^[3]

پس در این شب در دعا و ثنای الهی بکوشید.

1. ر. ک. به: بحارالأنوار، علامه مجلسی(رحمه الله)، ج53، ص180، باب31.

2. ر. ک. به: كافى، شیخ کلینی(رحمه الله)، ج1، ص467 و من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق(رحمه الله)ج4، ص177.

3. ر. ک. به: امالى، شیخ طوسى(رحمه الله)، ص297.

ج. شرائط کنشی؛

سومین شرط انتظار واقعی، به حوزه‌ی کنش انسانی و رفتارهای فردی و افعال جمعی باز می‌گردد، که برخی از آن‌ها عبارتند از:

یک. ارتباط با امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)؛

منتظر واقعی، در زمان غیبت کبری که موفق به زیارت حضرت مهدی(عجل الله تعالي فرجه الشريف) نمی‌شود، باید ارتباط خویش را با آن حضرت حفظ کند؛ او می‌تواند از طریق خواندن ادعیه و زیارات وارده همچون «دعای ندبه»، «دعای عهد» و «زیارت آل یاسین» و حضور در اماکن مشرفه، ارتباط خویش را با حضرت بقیة الله الاعظم(عجل الله تعالي فرجه الشريف) حفظ کرده و تحکیم نماید.

دو. زمینه سازی برای ظهور امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف)؛

منتظر واقعی کسي است که نه تنها در انتظار رسيدن زمان ظهور حضرت مهدی(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بوده و برای ایشان دعا می‌کند، بلکه همواره در فکر زمينه‌سازي براي ظهور آن حضرت است. از جمله کارهایی که می‌توان برای زمینه‌سازی ظهور انجام داد عبارتند از:

یک. انجام واجبات و ترک محرمات؛

بدیهی است که منتظر واقعی بايد به اصول تعريف شده در دين معتقد باشد و خود را مقيد به انجام اوامر الهی بداند و از نواهی الهی دوري جويد و اين عملكرد، همان تقوي و ورع است. زیرا شخصی كه منتظر اصلاح‌گري بزرگ است، بايد زندگي خود را بر اساس عقايد و فرامين مصلح برنامه‌ريزي كند.

بر این اساس، مسلماً منتظر واقعی بايد جزو شريفترين افراد امت در انجام اعمال صالح و بهترين اشخاص جامعه در رفتار نیکو باشد. در این زمینه امام صادق(عليه السلام) می‌فرمایند:

«مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَکونَ مِنْ أَصْحابِ الْقائِمِ فَلْيَنْتَظِرْ وَلْيَعْمَلُ بِالْوَرَعِ وَمَحاسِنِ الْأَخْلاقِ وَهُوَ مَنْتَظِرٌ فَاِنْ ماتَ وَقامَ الْقائِمُ بَعْدَهُ کانَ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ أَدْرَکهُ»^[1]

کسي که دوست مي‌دارد از اصحاب امام قائم بشمار آيد، پس در انتظار به سر ببرد و ورع و پارسايي را پيشه خود سازد و به محاسن اخلاق بپردازد، اين چنين کسي را منتظر گويند و اگر بميرد در حاليکه امام خود را زيارت نکرده باشد، پاداش وي به سان کساني است که در رکاب امام حضور دارند.

پس بنا به تعبیر امام صادق(عليه السلام) منتظر واقعی کسی است که از گناهان دوری کرده و تقوا و اخلاق نیکو را در خود نهادینه می‌کند؛ آری منتظر واقعی می‌داند که بدون خودسازی و تقوا، در زمره‌ی منتظران حقیقی وارد نمی‌شود.

دو. عمل به دستورات قرآن و عترت؛

منتظر واقعی کسی است که به دستورات قرآن به خوبی عمل می‌کند؛ البته اگر او بخواهد به قرآن عمل کند، باید با چهارده نور معصوم(عليهم السلام) مخصوصاً با وجود مبارک ولی عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) ارتباط برقرا کند و بی‌شک ارتباط با این ذوات مقدسه فقط از طریق قرآن کریم میسر است. زیرا این دو وجود نورانی هرگز از یکدیگر جدا نخواهند شد؛ چنانچه پیامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) در حدیث متواتر بین عامه و خاصه فرموده‌اند:

«إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ كِتَابَ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عِتْرَتِي كِتَابُ اللهِ حَبْلٌ مَمْدُودٌ بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ وَ عِتْرَتِي أَهْلُ بَيْتِي وَ إِنَّ اللطِيفَ الْخَبِيرَ أَخْبَرَنِي‏ أَنَّهُمَا لَنْ‏ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ فَانْظُرُوا بِمَا ذَا تَخْلُفُونِّي فِيهِمَا»^[2]

من در ميان شما دو چيز گرانبها گذاشتم كتاب خدا كه ريسمانى است كه از آسمان به زمين كشيده شده است و عترتم اهل بيتم كه خداوند لطيف خبير به من خبر داده كه اين دو از هم جدا نمى‌شوند، تا در حوض كوثر بر من وارد شوند، پس بنگريد كه چگونه جانشين من در باره آن دو خواهيد بود.

1. ر. ک. به: مستدرک سفينة البحار، نمازی شاهرودی(رحمه الله)، ج 6، ص184

2. ر. ک. به: كمال الدين و تمام النعمة، شیخ صدوق(رحمه الله)، ج‏1، ص235.

جمع بندی و نتیجه بحث؛

بنابراین از مجموع مطالب بالا روشن می‌شود که با انجام وظائف در سه‌ی حوزه فوق، باید همواره از خداوند متعال مسئلت نمود تا همه‌ی ما را جزو منتظران واقعي حضرت بقیة الله الاعظم(عجل الله تعالي فرجه الشريف) قرار دهد و در این صورت است که می‌توان حتی با وقوع مرگ نیز امیدوار بود که شاید مشمول این سخن امام صادق(عليه السلام) شویم که فرمودند:

«مَنْ‏ مَاتَ‏ مِنْكُمْ‏ وَ هُوَ مُنْتَظِرٌ لِهَذَا الْأَمْرِ كَمَنْ‏ هُوَ مَعَ‏ الْقَائِمِ‏ فِي‏ فُسْطَاطِهِ‏ قَالَ ثُمَّ مَكَثَ هُنَيْئَةً ثُمَّ قَالَ لَا بَلْ كَمَنْ قَارَعَ مَعَهُ بِسَيْفِهِ ثُمَّ قَالَ لَا وَ اللهِ إِلَّا كَمَنِ اسْتُشْهِدَ مَعَ رَسُولِ اللهِ(صلي الله عليه وآله)».^[1]

هر که در انتظار حکومت قائم بمیرد، همچون کسی است که در اردوی حضرت قائم است ... یا حتی همچون کسی است که با شمشیر همراه او می‌جنگد ... نه به خدا سوگند همچون کسی است که در رکاب پیامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) به شهادت رسیده باشد.

ان‌ شاءالله.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

1. ر. ک. به: بحار الانوار، علامه مجلسی(رحمه الله)، ج52، ص126، ح18.

گفتار پنجم

مهدویت و ظهور، امتداد امامت و غدیر

سخنرانی در هماش «امتداد غدیر»، سالروز امامت امام مهدی(عجل الله تعالي فرجه الشريف)

آنچه در گفتار پنجم مطالعه خواهید کرد:

1.مطلب اول: اثبات نقلی مساله مهدویت، از منظر فریقین؛

2.مطلب دوم: اثبات عقلی مساله مهدویت؛

3.مطلب سوم: لزوم توجه به علل، آثار و برکات غیبت از جهات اثباتی؛

4.مطلب چهارم: تبیین وظائف منتظران واقعی در سه حیطه بینشی، گرایشی و کنشی.

مهدویت و ظهور امتداد امامت و غدیر

(وَعَدَ اللهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُم فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَی لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِکُونَ بِی شَیْئًا)^[1]

خدا به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند وعده داده است که البتّه آنان را در زمین جانشین کند؛ چنان که آنانی را که پیش از ایشان بودند جانشین کرد و حتماً دین آنان را که برایشان پسندیده است به سودشان استقرار بخشد و قطعاً ترس آنها را تبدیل به امنیّت سازد، در حالی که مرا پرستش می‌کنند و هیچ چیزی را شریک من قرار نمی‌دهند.

فرا رسیدن روز نهم ربیع الموعود، سرآغاز ولایت حضرت خاتم الاوصیاء امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بر همه‌ی مسلمانان و شیعیان مبارک باد.

تبیین موضوع بحث؛

درباره موضوع با مسمای «مهدویت و ظهور» امتداد «امامت و غدیر»، در این مقاله‌ی کوتاه لازم است اجمالاً چهار مطلب مهم درباره مباحثی در اثبات مساله مهدویت از

1. ر. ک. به: سوره‌ مبارکه‌ نور، آیه‌ شریفه‌ 55.

حیث عقلی و نقلی و تبیین علل غیبت از جهت اثباتی و تشریح برخی از وظائف منتظران مورد اشاره واقع شود. این مطالب عبارتند از:

مطلب اول: اثبات نقلی مساله‌ی مهدویت، از منظر فریقین؛

مسئله‌ی مهدویّت و امامت حضرت حجت(عجل الله تعالي فرجه الشريف) یک حقیقت غیر قابل انکار است. پیروان مذهب اهل بیت(عليهم السلام) و سایر مذاهب اربعه‌ی اسلامی که با قرآن ارتباط دارند، متوجه‌اند که از خود آیات قرآن کریم، این حقیقت تابناک به خوبی استفاده می‌شود، حتی در کتب تفسیر اهل سنت، در ذیل برخی از آیات قرآن، نام شریف حضرت مهدی(عجل الله تعالي فرجه الشريف) ذکر شده است؛ از جمله قرطبی مفسر معروف اهل سنت درباره آیه‌ی شریفه‌ی سی و سوم توبه که می‌فرماید:

(هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ)^[1]

او كسی است كه پیامبر خود را برای مردم فرستاد، با دینی درست و بر حق تا آن دین را بر همه دین‌ها پیروز گرداند، هر چند مشركان را خوش نیاید.

در کتاب «الجامع لاحکام القرآن» گفته است:

«وقال السدي: ذاك عند خروج المهدي لا يبقى أحد إلا دخل في الإسلام أو أدى الجزية وقيل: المهدي هو عيسى فقط وهو غير صحيح لأن الأخبار الصحاح قد تواترت على أن المهدي من عترة رسول الله(صلي الله عليه وآله) فلا يجوز حمله على عيسى».^[2]

سدی می‌گوید پیروزی اسلام بر دیگر ادیان، هنگام قیام مهدی است. در آن زمان مردمان یا باید مسلمان شوند و یا جزیه دهند؛ و اینكه گفته شده است

1. ر. ک. به: سوره‌ مبارکه‌ توبه، آیه‌ شریفه‌33.

2. ر. ک. به: الجامع الاحكام القرآن، قرطبی، ج8، ص111.