فصل دهم: سلام

166ـ حقيقت سلام

در اين قسمت آخرين مطلب را در بحث اسرار نماز که پيرامون سلام در نماز است، به طور فشرده و اجمال بيان مي‌كنيم، سلام پايان اين سفر و معراج الهي است. نكته مهم اينست كسي مي‌تواند حقيقتاً سلام نماز را بيان کند كه واقعاً احساس كند از عالم دنيا و اين عالم كثرت غايب و در عالم ديگري بوده و اينک مجدداً به اين عالم مراجعه کرده است. اما آن فردي كه در نماز تمام توجهش به دنيا بوده و از خلق غايب نبوده و سفري به سوي خدا نداشته است، اينجا سلام او هيچ حقيقت و معنايي جز لقلقة لسان ندارد. چون خروج از دنيا و عروجي براي چنين شخصي حاصل نشده، به تعبير امام بزرگوار چنين شخصي از بيت نفس خودش خارج نشده است تا سلام او معنا داشته باشد. در اين سفر اگر از تصرّفات شيطان و نفس امّاره در سلامت بود و در اين معراج حقيقي قلب او را مرض و علّتي نبود، سلام او حقيقت دارد و إلاّ لا سلام له⁽¹⁾.

در كتاب مصباح الشريعه روايتي از امام صادق(عليه السلام)⁽²⁾ در مورد معناي سلام ذکر

1. آداب نماز: ص 367.
2. بحار الأنوار: ج 82، ص 307.

شده كه حضرت مي‌فرمايند معناي سلام در پايان هر نماز عبارت از امان است.

«مَنْ‏ أدَّى‏ أمْرَ اللهِ‏ وَ سُنَّةَ نَبِيِّهِ(صلي الله عليه وآله وسلم)‏ خَالِصاً لِلَّهِ خَاشِعاً فِيهِ فَلَهُ الْأَمَانُ مِنْ بَلاءِ الدُّنْيَا وَ بَرَاءَةٌ مِنْ عَذَابِ الآخِرَةِ» اگر كسي امر خدا و سنت پيامبر را با قلب خاشع انجام داده باشد در امان خواهد بود. امان از چه چيزي؟ از بلاي دنيا و برائت از عذاب آخرت.

در ادامه مي‌فرمايد: «سَلٰامُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللهِ تَعَالَى أَوْدَعَهُ خَلْقَه‏» سلام يكي از اسماء خداي تبارك و تعالي است که در ميان بندگانش به امانت قرار داده است.

«لِيَسْتَعْمِلُوا مَعْنَاهُ فِي الْمُعَامَلَاتِ وَالأمَانَاتِ وَ الإِنْصَافَاتِ وَتَصْدِيقُ مُصَاحَبَتِهِمْ فِيمَا بَيْنَهُمْ وَصِحَّةُ مُعَاشَرَتِهِمْ» تا در معاملات‌، رفت و آمد و معاشرت و ارتباطات‌شان از اين اسم استفاده كنند. اگر انسان در همة امورش واقعاً اين اسم خداي تبارك و تعالي را مدّ نظر قرار بدهد، هر امر و هر فعلي از افعال او با سلامت انجام مي‌شود، ديگر آلودگي و شائبة دخالت شيطان در آن نخواهد بود، اين نكته‌اي است كه در حقيقت سلام وجود دارد.

بعد مي‌فرمايد: «وَإِذٰا أَرَدْتَ أَنْ تَضَعَ السَّلامَ مَوْضِعَهُ» اگر بخواهيم سلام را در جايگاه خودش قرار داده و معنايش را اداء كنيم، شرطش تقواي الهي است.

«فَاتَّقِ الله وَلـْيَسْلَمْ مِنْكَ دِينُكَ وَقَلْبُكَ وَعَقْلُكَ» طريق و راه تحصيل سلامت تقواست. به وسيلة تقوا، دين، قلب و عقل سالم مي‌ماند.

«وَلا تُدَنِّسْهَا بِظُلْمَةِ الْمَعَاصِي» انسان نبايد با ارتکاب گناه آن را با ظلمت و تيرگي معاصي آلوده كند.

امام صادق(عليه السلام) مي‌فرمايد: اگر مي‌خواهي معناي واقعي سلام را محقق كني بايد تقواي الهي داشته باشي، يعني كسي كه تقوا نداشته باشد، اگر لفظ سلام را كه يكي از اسماء الهي است چه در نماز و چه در غيرنماز به كار ‌برد، اين سلام را درست در جاي خود به كار نبسته است. بايد در دين و دل و عقل سلامت وجود داشته باشد و مراقب باشد دل و دين و عقل را به تيرگي گناهان آلوده نكند و

سپس مي‌فرمايد: بايد فرشتگان نگهبانت را در امان بداري، فرشتگاني كه مراقب انسان هستند، از رفتار ناشايست و گناه او آزرده و ملول مي‌شوند.

نکات مهمي در ادامه روايت ذکر شده است. امام صادق(عليه السلام) مي‌فرمايد هم دوست تو بايد از تو در امان باشد و هم دشمن تو.

«وَمَنْ‏ لا يَضَعُ‏ السَّلامَ مَوَاضِعَهُ هَذِهِ فَلا سَلامَ وَلا تَسْلِيمَ وَكَانَ كَاذِباً فِي سَلامِهِ وَإِنْ أَفْشَاهُ فِي الْخَلْق‏»؛ کسي که سلام را در جايگاه خود قرار ندهد، در سلام خود دروغ مي‌گويد، اگر نفس و دين و عقل كسي در امان نباشد، دوستان و افرادي كه در اطراف او هستند از او در امان نباشد، حتي اگر به آنها سلام هم ‌كند اين سلام كذب است و واقعيت ندارد.

ان شاء الله بتوانيم سلام، اين اسم زيباي خداي تبارك و تعالي را در همة ابعاد زندگي خود پياده كنيم؛ بحق محمد و آله الطاهرین صلوات الله علیهم اجمعین.