بسم الله الرحمن الرحيم

بررسى فقهى تلقيح مصنوعى
بحثى استدلالى در تبيين مسائل فقهى و حقوقى شكل هاى مختلف تلقيح مصنوعى
درس هاى استاد معظم و محقّق حاج شيخ محمّد جواد فاضل لنكرانى

مقدمه مرکز فقهي ائمه اطهار(ع)

بسم الله الرحمن الرحيم

حمد و سپاس خداوندى را كه انسان را به احسن تقويم آفريد، و براى پويايى اش، روحى را ـ منسوب به خود ـ در او دميد; و بدين گونه او را مسجود فرشتگان قرار داده و به خود باليد، (فَتَبَارَكَ اللهُ أَحْسَنُ الْخَــلِقِينَ).⁽¹⁾

و درود بى پايان بر فرستادگان او، پرچمداران هدايت بشر، بهويژه بر آخرين آنان و جانشينان گرامى اش كه جهان به طفيل وجودشان پديد آمد; و نفرين بى حدّ و حصر بر دشمنانشان كه خلق كثيرى را از هدايت آنان كه هدايت الهى است، محروم ساخته و آنان را از رسيدن به هدف آفرينش دور نگاه داشتند.

كتابى كه پيش رو داريد، تحقيقى ژرف و بحثى استدلالى است كه پيرامون يكى از موضوعات مورد ابتلا و نوپيداى جهان كنونى ما صورت گرفته است. موضوع مورد نظر، بحث از تلقيح مصنوعى به اشكال

مختلف آن است كه امروزه رشد فزاينده اى در علم پزشكى داشته و نتايج قابل ملاحظه اى بر آن مترتّب شده است; از آنجا كه اين پديده جنبه فقهى و حقوقى دارد، بر علما و انديشمندان عصر لازم است آن را مورد كنكاش علمى قرار داده و نظر اسلام عزيز را درباره آن اعلام نمايند.

محقّق گرانقدر، استاد معظّم جناب مستطاب حاج شيخ محمّدجواد فاضل لنكرانى «دامت افاضاته» كه از چهره هاى علمى و سرشناس حوزه علميه قم بوده و سال هاست كه بر كرسى تدريس درس خارج فقه تكيه زده اند، در سال 1384 در مباحث خارج فقه مكاسب محرّمه به مناسبت بحث بيع نطفه به تحقيق در اين موضوع پرداخته و در بيست جلسه آن را از جهت فقهى و حقوقى به صورت استدلالى بررسى كرده و به نتيجه رسانده اند.

محصول اين درس ها به قلم يكى از اساتيد محترم حوزه جناب حجت الاسلام والمسلمين آقاى سيد مهدى طباطبايى به رشته تحرير درآمده و در اختيار علاقه مندان قرار مى گيرد.

اميد است اين تلاش مقبول درگاه حق تعالى بوده و بشارتى براى روح بزرگ مؤسّس عالى قدر اين مركز، مرجع راحل مرحوم آيت الله العظمى فاضل لنكرانى (قدس سره) گردد.

مركز فقهى ائمه اطهار (عليهم السلام)
محمّدرضا فاضل كاشانى

درآمد

يكى از موضوع هايى كه امروزه مورد توجه و ابتلاى بسيارى از خانواده ها و افراد است و سؤال هاى مختلفى را برانگيخته، «تلقيح مصنوعى» مى باشد. اين موضوع به خصوص براى كسانى كه به دليل بيمارى يكى از زوجين، يا هر دو، قادر نيستند به صورت طبيعى بچه دار شوند، بيشتر مطرح است. شيوع معضل نابارورى در ميان بسيارى از خانواده ها، توجه آنها را به تلقيح مصنوعى و باردارى از اين راه، معطوف كرده، به طورى كه با گسترش روزافزون روش هاى تلقيح مصنوعى، همه روزه بر شمار سؤال هاى مختلف فقهى و حقوقى پيرامون آن نيز افزوده مى شود.

با توجه به نوپيدا بودن اين موضوع، سابقه بحث فقهى و حقوقى پيرامون آن نيز به بيش از چند دهه نمى رسد، امّا در همين فاصله اندك، نوشتارها و پژوهش هاى فقهى و حقوقى بسيارى پديد آمده، كه هر يك، با رويكردى خاص و متفاوت، به اين موضوع نگريسته است.

از سويى، با توجه به رشد فزاينده علم پزشكى و ابداع روش هاى نوين و مؤثّر تلقيح مصنوعى بر اساس نيازها و شرايط افراد، دامنه اين

بحث به نهادهاى حقوقى و قانونى نيز كشيده شده، تا جايى كه در مجلس شوراى اسلامى ايران نيز، موضوع اجاره رحم به بحث گذاشته شده و قوانينى در اين زمينه به تصويب رسيده است.

اين نوشتار با توجه به اهميت موضوع و لزوم پاسخ گويى به سؤال هاى افراد، و نياز علمى مجامع علمى و نهادهاى حقوقى و قانونى، نگاشته شده است. در اين راستا، ضمن ترسيم جوانب و صورت هاى مختلف تلقيح مصنوعى، همچنين موضوع شناسى مبتنى بر داده هاى روز علوم تجربى، تلاش گرديده با كنكاش و دقت علمى مبتنى بر اجتهاد پويا و ناظر به نيازهاى زمان و مكان، و نيز با تكيه بر اصول و مبانى فقه سنّتى، جوانب و صورت هاى مختلف اين موضوع به روش استدلالى به بحث گذاشته شده و برخى از نظريات فقهى و حقوقى در اين زمينه نيز به بوته نقد علمى نهاده شود.