[مباحث اخلاقي درس خارج اصول]

درس خارج اصول

حضرت استاد آيت الله محمد جواد فاضل لنکراني دامت برکاته

حضرت فاطمه معصومه(س) شفيعه داراي مقام شفاعت[1]

اين يک نکته را هم در پايان درس امروز را عرض کنم و آن اين است که امروز را به عنوان ولادت حضرت معصومه قرار دادند و ما هم تبريک عرض مي کينم خدمت شما فضلاو همه شيعيان و وجود مقدس اما زمان (عج) و اميدواريم که همانطوري که تا به حال اين قب مطهر در قم برکات بسيار بسيار فراوان علمي و معنوي و مادي داشته انشاء الله باز بهره مند بشويم از برکات اين قبر مطهر و توصيه من اين است که واقعا از زيارت بي بي غفلت نکنيم و از استفاده کردن هر چه بيشتر از اين قبر مطهر خودمان بچه هايمان را و خانواده را نسبت به عظمت اين بانو و اين کريمه که در قم مدفون هست و آنها را بيشتر متوجه کنيم و اين تعبيري که در زيارت آمده که «يا فاطمة اشفعي لنا في الجنة» که يک وقتي هم در مصاحبه ها يک تحقيق مختصري کرده بودم که در ميان امام زاده هايي که زيارت ماثور دارد حضرت معصومه سلام الله عليها است و اين تعبير در آن زيارتنامه امده که معلوم مي شود که ايشان شفيعه است و مقام شفاعت برايش مسلم است حال اگر واقعا هيچ چيزي نصيب انسان نشود و انسان يک ارتباطي داشته باشد با صاحب اين قبر مطهر و براي اينکه در روز قيامت مشمول شفاعت اين حضرت قرار بگيرد غنيمت بسيار بسيار بزرگي هست.

بيان حديثي از امام صادق(ع) درباره مسئوليت خطير روحانيت در اين برهه از زمان[2]

مي خواهم امروز حديثي را بخوانم؛ بر حسب آنچه که از کتاب وسائل الشيعه ج 17 ص 193 از کتاب امالي شيخ صدوق نقل شده مي خوانم روايت اين است که «وَ [محمدُ بنُ علي بن الحسين] فِي الْأَمَالِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ[که محمد بن حسن احمد بن وليد است] عَنِ الصَّفَّارِ[محمد بن حسن صفار] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَى الْخَشَّابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ[که از اصحاب اجماع است] عَنْ زَيْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ سَمِعْتُ الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ(ع) يَقُولُ مَنْ تَوَلَّى أَمْراً مِنْ أُمُورِ النَّاسِ فَعَدَلَ وَ فَتَحَ بَابَهُ وَ رَفَعَ سِتْرَهُ وَ نَظَرَ فِي أُمُورِ النَّاسِ كَانَ حَقّاً عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ يُؤْمِنَ رَوْعَتَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ» روايت بسيار پر مطلب است و آن نکته مهمي که از اين روايت استفاده مي شود اين است که حضرت مي فرمايند کسي که متولي امري از امور مردم بشود «امرا من امور الناس» که اين اطلاق دارد از کسي که يک مجموعه کوچکي را مديريت مي کند مسائل مردم را در آن مجموعه حل مي کند تا برسد به يک مديريت کلان و مديريت مهم که عبارت از حکومت بر جامعه باشد «فعدل» در اين دائره مديريت در اين دائره مديريت عدالت را محور کار خودش قرار بدهد «وفتح بابه» باب خودش را به روي مردم باز کند «و رفع ستره» بين خودش و مردم حجابي قرار ندهد «و نظر في امور الناس» در امور مردم نظر کند و ببيند کجا بايد مشکل کسي، به چه وسيله ايي، در هر امري، اين روايت اطلاقش همه امور است اعم از امور دنيوي و اخروي مردم و مسائل معيشتي مردم و مسائل امنيتي مردم و مسائل اجتماعي اخلاقي و تربيتي همه اينها را اين روايت شامل مي شود؛ مي فرمايد کسي که عهده دار اين مطلب بشود «کان حقا علي الله» يکي از حقوقي که اين شخص بر خدا پيدا مي کند اين است که خدا او را از ترس روز قيامت مصون مي دارد و ديگر روز قيامت از آن غوغاي در محشر و آن حساب و کتاب عظيم و شديد و غلاظ اين شخص ايمن مي ماند «و يدخله الجنة» يعني اين شخص را خدا به آساني او را وارد بهشت مي کند

اين روايت را بيان کردم براي اينکه اساس کار روحانيت از ابتدا بر همين بوده اساس تشکيل حوزه هاي علميه بر همين است که انسان دنبال فهم دين و فهم احکام خدا و فهم کتاب خدا باشد تا اينکه بتواند در اجتماع و در ميان مردم حضور پيدا بکند و هر کسي به اندازه وجودي خودش در گوشه ايي از اين جامعه مشغول باشد و با مردم مرتبط باشد کناره گيري روحانيت از جامعه يک امري صد درصد بر خلاف متون ديني ماست و عدم اعتنا به آنچه که در جامعه چه مي گذرد چه مشکلاتي وجود دارد و مردم چه توقعاتي دارند چه انتظاراتي دارند اينها اگر واقعا بخواهد اين مشي را داشته باشد اين صحيح نيست و بر خلاف متون ديني ماست خوب به برکت اين حوزه مقدسه ما اين انقلاب عظيم بوجود آمد و از همين متون ديني احساس تکليف براي بزرگان براي روحانيت و براي امام(ره) بوجود آمد و اين انقلاب محقق شد؛ امروز هيچ کسي ترديد ندارد که انقلاب اسلامي محصول حوزه هاي علميه است و انقلاب محصول دين هست و آن گروهي که در درجه اول بايد انقلاب را به تمام شئونه مراقبت بکند و حمايت بکند و هدايت بکند در آنجايي که ضعفي مي بيند فرياد بزند روحانيت است بايد تمام شئون اين انقلاب را روحانيت با قوت ادامه بدهد و دنبال بکند و ببيند نيازهاي اين انقلاب چيست و ببيند توطئه ها و تهديد هايي که نسبت به اين انقلاب است چيست؟ و خلاصه مطلب اين است که امروز توجه به حراست از انقلاب براي روحانيت اوجب از گذشته است؛ از آن زماني که تازه بوجود آمده بودو اوائل کار بود، امروز چون توطئه ها، تهديد ها و نقشه ها و اين همه ماهواره ها و اين همه سايت ها و تلوزيون هاي عجيب و غريبي که هر روز دارند ايجاد مي شوند فقط براي از بين بردن عقائد مردم و از بين بردن حس سياسي مردم؛ خوب روحانيت واقعا وظيفه دارد و بايد حراست کند.

لزوم توجه عالمانه و عميق به مسائل انقلاب و حوزه

البته حالا بحمدالله در آستانه تشرف رهبر معظم انقلاب به قم هستيم و در اين رابطه هم بايد هر طلبه ايي و هر کسي در حوزه علميه توجه بکند و توجه عميق هم داشته باشد حوزه ما در يک شرائط بسيار حساسي قرار دارد در اين حوزه ما به برکت انقلاب ظرفيتهاي خيلي خوب ايجاد شده زمينه هاي رشد بحمدالله ايجاد شده اما از آن طرف يک ضعفها يک نقصان ها و يک نگراني ها و يک دغدغه هايي باز در همه در شئون حوزه وجود دارد؛ امروز اگر کسي از دلسوزان حوزه سئوال بکند دلسوزان حوزه نسبت به مسائل علمي حوزه، دغدغه فراوان دارند؛ حوزه ما بايد بعد از گذشت از سي سال از انقلاب عده زيادي در رشته هاي مختلف تحويل جامعه داده باشد؛ ما الان بايد صدها مفسر درجه يک در حوزه داشته باشيم بايد صدها فقيه مبرز آشناي به مسائل روز و حلال مسائل و کارشناس سئوال هاي مسائل مستحدثه داشته بلاشيم بايد صدها فيلسوف داشته باشيم ولي متاسفانه اين آرزو محقق نشده و بايد به اين مطلب اعتراف بکنيم و دغدغه هاي علمي هست و دغدغه هاي سياسي هست افرادي در بيرون از اين کشور طمع دارند بر اينکه حوزه علميه قم در دراز مدت خاموش کنند، افرادي هم در داخل کشور طمع هايي دارند نسبت به حوزه علميه و مي خواهند از حوزه براي مقاصد خودشان استفاده کنند، پس اين حوزه با اين شرائط از يک طرف ظرفيتهاي خيلي مناسب، قوي براي رشد فضلا و طلاب و از يک طرف هم اين دغدغه ها وجود دارد.

رهبر معظم انقلاب اسلامي دلسوز ترين و پر اطلاع ترين افراد نسبت به آينده انقلاب و حوزه

و به نظر ما اين را بدون هيچ مبالغه عرض مي کنم و اعتقاد شخصي من هست که شخصيتي که در اين شرائط پر اطلاع ترين افراد نسبت به مسائل حوزه است و در رديف دلسوزان درجه اول حوزه است و با فکر و برنامه و تامل به دنبال طرحهاي روشن براي آينده حوزه است رهبر معظم انقلاب است و بايد در اين سفر «ان شاء الله»اين جهات مطرح بشود و واقعا نقاط مثبت حوزه که قاعدتا گروههايي از طرف ايشان هستند که دارند مسائل را دنبال مي کنند بررسي بشود و تقويت بشود و دغدغه هاي بزرگان دغدغه هاي مراجع و دغدغه هاي اساتيد اينها همه بايد مطرح شود و بالندگي حوزه در اين سفر «ان شاء الله»رقم خواهد خورد و نقطه اميدي و نقطه عطفي براي آينده حوزه خواهد بود؛ ما اميدواريم که همانطور که سفرهاي گذشته آثار و برکات فراواني براي قمي ها براي اين استان براي مردم عزيز قم داشته براي حوزه علميه داشته، همين اميد را داريم که در اين سفر هم اين آثار و اين برکات باشد و فضلا و طلاب و اساتيد يک حضور جدي و يک حضور سرنوشت ساز «ان شاء الله» در اين سفر داشته باشند؛ تا جلسه آتي«ان شاء الله»

احياء سنت حوزه هاي علمي و لزوم اهتمام طلاب به تقرير قبل از درس[3]

من ابتداي بحث از اين برنامه تقريري که آقايان قبل از بحث دارند که بحمدالله از سال گذشته اين برنامه قرار داده شد و به تقاضاي خود ما هم بود که بعضي از فضلا اينها بحث را در ده دقيقه و يک ربع قبل از شروع درس تقرير کنند، من اولاً: تشکر مي کنم از آقاياني که اهتمام به اين کار دارند و ثانياً: تاکيد مي کنم که اين کار به تجربه حوزه هاي علميه و سوابقي که در حوزه هاي نجف و سامرا بوده که اين يکي از برنامه هاي متعارف آنجا بوده اين کار بسيار اثر دارد اولاً: آن کسي که خودش بيان مي کند براي او خيلي مفيد است و ثانياً: براي آقايان که مجددا به يک بيان ديگري بحث را مي شنوند لذا تاکيد مي کنم حتي الامکان در اين برنامه آقايان حضور پيدا کنند و منحصر به اين چهار پنج نفر نشود و سعي کنيد که آقايان ديگر هم انشاء الله اين برنامه را داشته باشند

و يک نکته ايي را هم عرض کنم و آن اين است که اگر کسي که دارد تقرير مي کند به مطلب و نظر و استدلال ما اشکال دارد حتما بيان بکند و يک وقت توهم اين نشود که اين تقرير براي تاکيد آن نظريه است حالا ما در بحث «حق الطاعة»،«حق الطاعة» را رد کرديم حالا اگر يک نفر از آقايان دليلي داشت ويک حرف اضافه اي داشت، اينجا مطرح بکند و من هم خوشحال مي شوم از اين مساله لذا تقاضاي من اين است که به اين برنامه اهتمام بيشتري داشته باشيد.

وصيت علامه حلي(ره) به فرزندش فخر المحققين(ره)

عرض مي کنم که مرحوم علامه(ره) در آخر کتاب قواعد يک وصيتي را به فخر المحققين فرزندشان دارند؛ که آنجا در آن وصيت مي فرمايد: حالايي که سن من به پنجا رسيده و من در دهه شصت قرار گرفتم من لازم مي دانم براي خودم که اين وصيت را بنويسم و نکات بسيار بسيار خوبي را آنجا مرحوم علامه دارد يکي از آن نکاتي که آنجا هست ميفرمايد: «بملازمة العلماء و مجالسة الفضلاء، فإنّها تفيد استعدادا تامّا لتحصيل الكمالات»، سفارش مي کند فخر المحققين را به اينکه با علما همنشيني کن و مجالست داشته باشد و ملازمت داشته باش «فإنّها تفيد استعدادا تامّا لتحصيل الكمالات» اين يک آمادگي کامل براي تحصيل کمالات بوجود مي آورد.

سنت ديرينه حوزه هاي علميه؛ بهره برداري علمي و معنوي از محضر بزرگان

اين يکي از جهاتي بوده که در حوزه هاي قديم زياد بوده که طلبه هاي جوان اينها در محضر بزرگان حاضر مي شدند و حضور پيدا مي کردند در محضر علماي بزرگ و هم از جهات علمي آنها و هم از جهات معنوي آنها بهره مي بردند و الان يک مقداري و البته بيش از يک مقدار، متاسفانه اين کمرنگ شده و در حوزه هاي ما نيست و ما اگر زندگي بزرگاني که واقعا به کمالات علمي و معنوي رسيدند بررسي کنيم مي بينيم يکي از جهات مهمش همين است و فرادي که خودشان از لحاظ علمي قوي بودند اما اينها در مجالس ديگران و علما حضور پيدا مي کردند و مباحثات علمي داشتند و از آنها بهره مي بردند و به نظر مي رسد که بايد هر طلبه ايي افرادي و بزرگاني را در نظر بگيرد و به محضر آنها برسد و قديم ارتباط بين طلبه ها و بزرگان و اساتيد زياد بود و فراوان بود اما حالا کم شده و گاهي اوقات هم به يک شکل ديگري شده و اراتباط بين خود طلبه ها زياد است و جلسات زياد دارند و نشست و برخاست زياد دارند و مسائل را شايد بيشتر بين خودشان مطرح مي کنند اما حضور در نزد افراد وارسته و افرادي که از جهت علمي واقعا داراي مايه هاي قوي علمي هستند اين خيلي ارزش دارد و اثر دارد و بايد اين را در زندگي خودتان توجه کنيد و اگر از آن غفلت کنيد از برکات و آثارش محروم مي مانيد.