حجاب در قرآن کريم

مباحث قرآنى و فقهىِ آيات مربوط به حجاب زنان و پاسخ برخی از شبهات

درس‌های استاد محقّق حضرت آیت‌الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی

مقدمه معاونت پژوهش

الحمد لله المحتجب عن الأبصار بخفيّات الحجب المختلفات والمتجلّي لعباده الأخيار والذي عرفته القلوب بعين الاستبصار، حمداً يكشف به عنّا حجاب الجهل ويهدینا نحو إخلاص العمل، والصلاة والسلام علی أشرف بريّته سيّدنا ونبيّنا محمّد الصادق الوعد الأمين وأهل بيته الطيّبين الطاهرين المعصومين ولعنة الله علی أعدائهم أجمعين.

فرهنگ پوشش و حجاب ازجمله فرهنگ‌هایی است که در تمام جوامع بشری از گذشته‌های دور به شكل‌هاي گوناگون وجود داشته و دارد. تمامي ادیان آسمانی حجاب و پوشش زن را واجب و لازم شمرده و جامعه بشری را به آن ترغیب کرده‌اند؛ چراکه از سوی خداوند والا پوشش و حجاب به طور طبیعی در فطرت ايماني زنان به ودیعت نهاده شده است. در فرهنگ اسلامی نيز اين مسئله از نشانه‌های عفّت و حیا قلمداد شده و جزء مهم‌ترین موضوعات مرتبط با سیر و سلوک مسلمانان به ويژه زنان است.

اسلام با ظرافتي شايان توجه و با برخوردي اصولي، ضمن رفع مشكلات، زمينة رشد، پيشرفت و والايي زن را فراهم آورده و بدین وسیله منطق، ريزبيني و دورانديشي ويژه‌اي، نارسايي‌ها، ضعف‌ها و ناهنجاري‌هاي جامعه را اصلاح مي‌كند و با طرح برنامه‌هاي راه‌گشا و رساندن جامعه به قلّة سعادت و سلامت، زمينة حضور تك تك مردم به ويژه زنان را در صحنه‌هاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي فراهم مي‌آورد. حجاب در چنين جامعه‌اي پاسدار و نگاهبان پاكي، ارجمندي و عزت زن و تضمين‌كنندة آزادي و ارزش‌هاي انساني است و در واقع، نعمتي است از سوي خداي والا به زن تا ارزش و شكوه خود را با قرار گرفتن در هاله‌اي از عفاف حفظ كند.

حجاب از احكام ضروري اسلام و برگرفته از قرآن مجید است. خداي متعال در دو سورة احزاب و نور با عبارت‌هاي گوناگون به اين مهم پرداخته و به حجاب فرمان داده است؛ در آية 59 احزاب و 31 نور، گرچه ابلاغ تکلیف حجاب بر عهده رسول مكرّم اسلام(صلي‌الله عليه وآله) است، لکن اصل تکلیف متوجه همسران پیامبر و زنان مؤمنان می‌باشد؛ از اين آيات شريف استفاده مي‌شود كه:

1. پوشاندن تمام بدن زن جز مواردي كه در شريعت استثنا شده، واجب است.

2. زنان نبايد زیورهای خود را آشکار گردانند مگر آنچه که طبعاً از آن پیداست.

3. بر زنان لازم است از سخن گفتن با نامحرم با عشوه، شوخی و سخنان زننده پرهيز کنند.

بنابراين، الزام پوشش فقط براي حفظ پاكدامني زن و وسيله‌اي براي تعالي روح و سهولت در ايفاي مسئوليت‌هاي فردي و اجتماعي اوست. بي‌ترديد زن مسلمان براي آن كه در بُعد اجتماعي، حد اعلاي توفيق را به دست آورد و محيط مقدس كاري‌اش به هرزگي‌هاي شهواني آلوده نشود، بايد حجاب و عفّت را رعايت كند.

كتاب حاضر حاصل درس‌گفتارهاي استاد محقّق حضرت آيت الله حاج شيخ محمّدجواد فاضل لنكراني ـ دامت بركاته ـ در سال تحصيلي 1386ـ 1387 شمسي دربارة آيات پيرامون حجاب است كه با ژرف‌انديشي و مداقّة مجتهدانه، به بررسي زواياي فقهي، تفسيري و لغوي اين آيات پرداخته‌اند و تلاش شده است مراد و مقصود واقعي خداوند متعال به صورت مستدل و مستند استخراج گردد. هم‌چنين برخي از شبهات و اشكالات وارد بر حكم حجاب ضمن مباحث كتاب ذكر و پاسخ داده شده است.

اكنون كه به ياري خداوند والا، اثر حاضر آمادة عرضه به انديشه‌ورزان و پژوهشگران شده، ضمن دعاي خالصانه و خاضعانه براي تعجيل در فرج حضرت صاحب الزمان مهدي موعود(عج)، سپاس و ستايش به درگاه ايزد منّان و آرزوي علوّ درجات براي حضرت آيت‌الله العظمي حاج شيخ محمّد فاضل لنكراني(ره) مؤسس معظّم مركز فقهي ائمّة اطهار(عليهم‌السلام)، از تمامي عزيزاني كه در به ثمر رسيدن اين اثر، معاونت پژوهشي را ياري رساندند، به‌ويژه مدير ارجمند مركز حضرت حجت‌الاسلام والمسلمين حاج شيخ محمدرضا فاضل كاشاني ـ دامت افاضاته ـ تقدير و تشكر مي‌شود. اميد آن‌كه تلاش‌هاي علمي صورت‌گرفته زمينه‌ساز رشد وتعالي جامعة اسلامي و چراغي فراراه جويندگان طريق دانش و معرفت باشد.

سيدجوادحسيني‌خواه
معاون پژوهشي مركز فقهي ائمّة اطهار(عليهم‌السلام)
شهريور 1399ش / محرم الحرام 1422ق

فهرست مطالب